انتخاب صفحه
شماره 4478 - سه شنبه 14 آذر 1396
شماره های پیشین:

نگرانی‌های امنیتی اروپایی‌ها از اقدامات ضدبرجامی‌ترامپ

حسین مفیدی احمدی*

اتحادیه اروپا به برجام از زوایای مختلفی می‌نگرد. منافع اقتصادی تحقق برجام؛ تاثیر برجام بر موازنه قوای سیاسی در ایران؛ عملیاتی شدن ظرفیت‌های دیپلماتیک؛ میانجیگرایانه و هماهنگ‌کننده اروپا در یک پدیده پیچیده و محتاج نظارت بین‌المللی؛ برجام و مفهوم «جامعه جهانی» و پارادیم چندجانبه‌گرایی و از همه مهمتر برجام و نقش‌آفرینی اروپا در تنظیم دستور کار نظام بین‌الملل در آینده و احتراز از زندان رویکردهای ایدئولوژیک کاخ سفید. با وجود اهمیت چشم‌اندازهای فوق؛ چشم انداز ژئوپلیتیکی برجام نقش برجسته‌ای در برسازی کنش‌های اتحادیه اروپا چه در طول مذاکرات هسته‌ای و چه پس از انعقاد برجام بر عهده داشته و خواهد داشت. شاید یکی از مهمترین جنبه‌های اهمیت برجام برای اتحادیه اروپا به ارتقای قابل توجه حساسیت امنیتی اتحادیه اروپا نسبت به عوامل، روندها و بازیگران امنیت‌زدا و امنیت‌ساز منطقه خاورمیانه باز می‌گردد. اتحادیه اروپا در سال‌های اخیر از جمله با دو تهدید قابل توجه مواجه بوده است. «تهدید جان شهروندان اروپایی» برآمده از اقدامات تروریستی که منشا آن منازعات خاورمیانه بوده است و «تهدید پروژه اروپا» در این نگاه، اتحادیه اروپا به پرونده‌هایی چون اشغال نظامی ‌عراق در سالهای نخست هزاره جدید می‌اندیشد که به دوره‌ای از خشونت؛ بی ثباتی؛ رادیکالیزه شدن جوانان مسلمان در سراسر جهان و در نهایت بروز جنگ‌های داخلی در این منطقه؛ حرکت موج پناهجویان و افزایش اقدامات تروریستی در خاک اروپا منجر شد. تحولاتی که با تهدید امنیت اجتماعی و هویتی اروپا و افزایش شکاف اجتماعی در این قاره و گسترش نفوذ احزاب راستگرای پوپولیسم؛ پروژه اروپا را نیز با مخاطره مواجه کرد. به عنوان مثال کم نیستند تحلیلگران اروپایی که معتقدند یکی از مهمترین دلایل موفقیت کمپین خروج انگلستان از اتحادیه اروپا، مواجهه اروپا با پیامدهای امنیتی، سیاسی، اجتماعی و اقتصادی، ورود سیل‌آسای پناهجویان مناطق بحرانی خاورمیانه بوده که ایده‌های گروه‌ها و احزاب منتقد یا ضد اتحادیه اروپا را برای مردم قابل قبول‌تر کرده است. به نظر می‌رسد اتحادیه اروپا، کنش‌های ضد برجامی‌تیم جدید حکمرانی آمریکا را از جمله روندهای امنیت‌زدا در منطقه خاورمیانه ارزیابی می‌کند. خاورمیانه برای اروپایی‌ها «خارج نزدیک» محسوب می‌شود و هر تحول ژئوپلیتیکی در آن بر امنیت و ثبات اروپا تاثیر مستقیم بر جا‌ می‌گذارد. در نظر اروپا برجام اولین گام در مسیر تثبیت منطقه خاورمیانه به ویژه پس از تحولات موسوم به بهار عربی بوده است. اتحادیه اروپا به ظرفیت‌های ژئوپلیتیک و ژئواستراتژیک ایران اذعان دارد و نگران تبعات امنیتی واکنش‌های احتمالی ایران به سیاست‌های ضد برجامی‌ترامپ در منطقه بحرانی خاورمیانه است. در واقع در نظر اروپا، در صورت فروپاشی برجام، با توجه به ناکارآمد شدن ابزارهای دیپلماتیک در مدیریت تنش‌های بین ایران و آمریکا، احتمال بروز جنگ یا نابودی رژیم اشاعه در منطقه خاورمیانه وجود خواهد داشت. در این نگاه، پیامدهای منفی غیر قابل مدیریت شدن تنش‌ها در روابط ایران و آمریکا، به مانند جنگ عراق، به اروپا سرایت خواهد کرد. در واقع برجام صرفا با آینده‌های ایران در ارتباط نیست بلکه کم و بیش با آینده‌های پروژه اروپا نیز در ارتباط است. شاید از منظر واقعیات مورد اشاره در سطور بالا، سطح اثربخشی ملاحظات ژئوپلیتیکی و امنیتی منطقه بر ملاحظات ژئواکونومیک و تجاری اروپا را باید از عدم قطعیت‌ها و از زوایه‌ای، از پیشران‌های برسازی سیاست‌های برجامی‌اروپا در نظر گرفت. از نظر اروپا ایران یک قدرت ژئوپلیتیکی تأثیرگذار برای مدیریت بحران‌های منطقه خاورمیانه است. بحران‌هایی که تأثیرات قابل توجهی حتی در سطح تهدید پروژه اروپا بر جای گذارده‌اند. در این چارچوب، در کوتاه مدت و میان مدت، نوع روایت اروپا از ایران به عنوان بازیگری امنیت ساز و یا امنیت‌زدا در منطقه، بر پویش‌های‌ برجامی ‌اروپا تأثیر غیرقابل انکاری بر جا‌ خواهد گذارد. شاید از این منظر طرح این فرضیه که ایران نیز توان ژئوپلیتیکی و ژئواستراتژیک لازم برای امنیت‌سازی و به گروگان گرفتن برجام را دارد قابل طرح باشد. در این نگاه، ایران قادر است ضمن نقش آفرینی به عنوان بازیگری امنیت ساز در منطقه و توجه بنیادین به مولفه‌های حوزه دیپلماسی عمومی‌و رسانه‌ای در کنش‌های موشکی ضروری خود، فروش امنیت را به اروپا مشروط به تحقق مزایای برجام در سطح توان این قاره بکند.
* پژوهشگر مسائل اروپا

لطفا نظر خود را درباره این مطلب بیان نمایید

draggablePen